Naraío Nazóm

O blog da xente de Naraío, estea onde estea...

26.10.05

Boicó ás jasolineras


Vou romper un pouco a dinámica dos últimos posts para referirvos o ecolóxicos e o listos que somos en Naraío. O outro día parei botar jasoi e vin que o litro estaba a case un euro e sen trazas de baixar nun futuro a curto, medio ou longo prazo.

Marchei para a casa dándolle á cabeza e con 20 euros menos no peto que, aínda por riba, sei que non me van callar a nada. Unha viaxe de ida e volta a Santiago e ala, volver repostar. Pero iso acabouse, xa dei coa solución para liberarme da escravitude das jasolineiras: o aceite de xirasol.

Díxome o químico da fábrica de jaseosas da Mourela que esta substancia oleaxinosa é un combustible alternativo cojonudo cando as cousas se poñen feas para o peto. Non o crín, e por iso fixen a proba botándolle dez litros de aceite de xirasol a unha sejadora Lombardini. Déille a encender...e, oes, arrancou sen problema. Como proba de viabilidade combustiva a cousa estivo ben, pero se pensamos en termos puramente económicos o cambio de carburante non compensa no caso de vehículos agrícolas xa que o jasoi roxo está subvencionado e é máis barato que o aceite.

Onde si compensa empregar o xirasol como substitutivo do diésel é cando falamos do combustible para automoción. Logo de ver que tecnicamente era posible facer traballar un apeiro mecánico co froito da destilación vexetal dei o grande paso: encher o depósito do coche. E, oes, tamén encendeu á primeira.

Desde aquela obvio parar nas estacións de servizo. No canto diso vou Ócampo ou a Freuz e merco jarrafós de aceite por menos de 70 céntimos o litro.

Estaría contentismo co meu descubrimento se non fose porque o fume do coche cheira a fritanja e cando chejo á casa parece que veña directamente do bar de Anamaría. Pero bueno, é o prezo que hai que pajar polo projreso e por matar de fame ao ministerio de Industria.

O sejinte paso será probar a ver se obteño o mesmo resultado con unto derretido. Alomenos Naraío terá un cheiro a roxós perenne e gorentoso.

24.10.05

¿FIXO PIXO?


Dezaoito horas doce minutos, martes dezasete de xullo de 1984: Río Castro, Lugar da Bóla, Naraío.

O lugar da Bóla fervía por aqueles anos co ir e vir de cativos ansiosos de choupar na curva que fai o río Castro antes de pasar por baixo da ponte que o señor de Andrade construiu no lugar da Ferrería. Dou a hora e o lugar porque a ubicación espazo-temporal é un dato moi importante a ter en conta para a posterior comprensión deste conto.

En Naraío, os cativos adoitaban facer a sesión de río en dous jolpes. Un primeiro, xusto despois de xantar, para voltar, pasada aproximadamente unha hora, á casa para ver na TVE a serie de moda do momento. O sejundo jolpe de río era, como non podía ser doutro xeito, cando remataba a serie en cuestión, momento no que saían novamente da casa coas zapatillas camperas da Cooperativa furadas pola punteira, collían a bici e, facendo a onomatopeia da aceleración do amoto, voltaban ao río de forma atropelada. Ese ano, quen nos deixaba a esas horas era o Deivid Jáseljof e o seu fantástico “velero”.

Unha vez que chejabas ao río, o primeiro era ajuantar os queimes dos maiores, para despois pasar a facerlles os recados que “xentilmente” che pedían. Por exemplo, irlles á taberna comprar a fuma, os colajés, as pipas, etc…Por suposto, sempre incentivado pola cronometración que dician che ian facer, e a cambio dunha “fantástica” recompensa.

Neses anos as mellores recompensas pasaban porque te levara Jeronín dár unha volta na lendaria Gilera –torta despois dun chapuceiro proceso de soldadura-, poñer a toalla ao carón da dos maiores, ou poder ser integrante do partidiño de fútbol que se ía formar antes da choupada masiva. Pero bueno, o conto non vai por ahí. O tema central son os nosos “xogos populares”.

E dijo “xogos populares” porque hai pouco vin pola miña casa un dos numerosos coleccionables da Voz de Galicia: “O libro dos xogos populares galegos”, e véume á memoria algún xogo que ben se podería incluír no mesmo (previa avaliación, claro está, de expertos en sicoloxía e educación infantil. Non vaia se-lo demo…).

En Naraío, os cativos, ou ben tiñamos a realidade sumamente distorsionada, ou ben o resto de pequenos non eran ben acabados. Agora que, os xogos que describirei a continuación tamén poden ser froito dun proceso evolutivo paralelo, posiblemente debido ao illamento e falta de contacto con outras parroquias do Concello (exceptuamos neste punto a Igrexafeita). Aquí podería residir, en parte, a explicación da “desconfianza” das outras parroquias cara ao oriundo de Naraío. E digo todo isto polos tres exemplos de “xogos populares” que vou resumir a continuación, e que ben poderían ter un oco nalguna das asignaturas que conforman os planos de estudo de carreiras como Educación Infantil ou Sicopedagoxía (ou igual, vaite ti saber, como obxecto de estudo e análise na carreira de Antropoloxía).

¿Fixo pixo?

O material necesario para desenvolver este xojo redúcese unicamente a un pao recto e larjo. A jracia coa que pasábamos horas e horas consistía en lanzar, en plan xabalina, o pao ao fondo do río para despois pasar a ver se emerxía das aujas de jolpe - ao máis puro estilo dun submarino nuclear soviético - “facendo pixo”, nese momento a secuencia de jritos que xurdían das nosas jorxas era a seguinte:
- ¿viches?, ¡fixo pixo!
- ¡que pasada!
- ¡sí!, ¡eu tamén vin que fixo pixo!

Podese dicir que este xojo é unha especie de variante da típica imaxe de película jolivudiense na que os cativos tiran pedras sobre a superficie da auga para ver cantos saltos dán.

¿foulamos?

Neste xojo o material necesario xa é un pouco máis avanzado tecnoloxicamente: bicicletas BH ou Torrot de paseo, cordón das pacas da herba seca, ramalla de alcolito e moitísmas janas de dár pedal. Por aqueles anos en Naraío aínda non chejara o asfaltado a tódalas pistas e o xojo consistía basicamente e amarrar a ramalla de alcolito á bici e pedalear coma un descosido para foular o máximo posible aos veciños. Faise preciso puntualizar que a primeira liña do pelotón era para os maiores (claro, así non se enchian de foula) e as seguintes liñas íanas formando, por estricta orde de idade, o resto dos cativos.

¿facemos o jaspacho?

Máis sinxelo que os dous anteriores, o xojo consistía basicamente en meterlle por dentro do bañador-slip herbas e terra ao suxeito seleccionado na ocasión para ser protagonista principal deste xojo, suxeito que por certo, asumía a situación cunha elevada dose de paciencia, complicidade e, por suposto, submisión. Daquela, non existía o mobbing escolar, ¡ai mi madriña!, se hoxe se lle fai isto a un cativo…. Malia o illamento que comentaba en liñas anteriores, alguén (non sei quen), debeu escoitar na TVE a palabra jaspacho (posiblemente no projrama de Elena Santonja “Con las manos en la masa”), veu que era un combinado de moitas cousas, e introduciuno como innovación persoal ás tardes de río. Bravo por el e pola súa ajudeza.

Para rematar, non é que se tratase dun xojo no máis estricto sentido da palabra, pero tamén era parte da tarde de río e, ás veces, un dos mellores pasatempos que tiñamos. Ai Dios miño!, probe do tabao que ousara pousarse no noso corpo….. De matalo por esmagamento, nada de nada. Nós… EMPALABAMOLO!. O castijo polo intento de extración de sangue era meterlle unha palla de herba seca “polo cú” (en realidade, ainda que pensaramos que lla metiamos polo cú, o que se facia era joder vilmente o abdome do insecto), e a gran trunfada producíase se o tabao lograba levantar o voo coa palla en plan alerón ou coma se fose un helicótero do lume. Entón o alboroto faciase moi similar a cando o pao “facia pixo”, ainda que, se lograbas “facer pixo”…tiñas o día virado de cara aos compañeiros.

En resumo, pódese dicir que os guionistas da famosa serie de TVE “Cuéntame como pasó”, non recollen fielmente a realidade deses anos. Pero bueno, desde Naraío tampouco temos excesivo interese en exportarlle os nosos xojos ao resto do mundo. Estou convencido de que, se este conto cheja aos oídos de responsables da empresa de entretenemento Nintendo, de seguro que iamos ter unha versión para a playstation do xojo “¿fixo pixo?”.

19.10.05

A BOSTA: PROTAGONISTA SILENCIOSA DA NOSA HISTORIA E DEVIR



O Real Decreto 439/1990, de 30 de marzo, regulador do Catálogo Nacional de Especies Amenazadas é, na actualidade, a normativa vixente en materia de especies en perigo de extinción no noso país. Estou de acordo con que hai que protexeres ao lince ibérico, oso pardo, foca monxe e todo aquel animal ou pranta que se catalogue como especie ameazada, pero dende esta fiestra aberta ao ciberespacio quero facer un alejato para declarar a bosta común galega como especie en perigo de extinción.

De forma paralela ao progresivo abandono do campo galego e, á terciarización da nosa economía, estase a advertir una merma significativa no número de bostas nas nosas pistas. Nos últimos anos a densidade de poboación de bostas chegou a porcentaxes preocupantes na maioria das nosas parroquias.

A importancia das bostas pódese analizar dende duas vertentes: a económica e a sociocultural.

Dende un punto de vista económico, estou seguro de que se se fai unha análise de correlación entre o número de bostas existentes nas nosas parroquias e o PIB per cápita dos parroquianos, como principal resultado obteríamos unha relación forte e positiva entre as duas variables, o que demostraría que a bosta é sinal de progreso e desenvolvemento económico. Neste sentido, a posesión de cabezas de gando era, tempo atrás, unha mostra significativa de riqueza e poder.

Dende un punto de vista sociocultural, ninguén se decata, pero a desaparición da bosta na pista rural produce un efecto sobre a idiosincrasia do pobo galego semellante ao efecto que produce a lenta e progresiva desaparición da capa de ozono sobre o noso planeta. Porque a historia de Galiza sempre estivo ligada á bosta, protagonista silenciosa do noso devir.
A bosta estivo sempre presenta nas nosas vidas, ou vamos a ver, despois de pisar unha bosta ¿quen non tivo que refregar nas herbas da cuneta os zapatos recen limpos para ir á función do patrón?, ou, ¿quen non puxo a espalda a pinjas marróns despois de pasar coa BH de paseo (sen juardabarros) por riba dunha delas?. ¿Que foi desa música celestial que soaba polas parroquias cando a forza da gravidade levaba irremediablemente ás bostas a emplastecer as nosas pistas?, pechade os ollos e sentide como soa no voso córtex prefrontal o seguinte: "plas, plas, plas, plas....".

As bostas tamén foron obxecto de diversión. Por exemplo, a típica coña jraciosa coa bosta fresca é cando se colle unha pouca cun carabullo e se ameaza con botarlla ao amijismo por riba. E coas bostas secas de vrau........, o máis común era collelas e facelas voar coma se dun frisbee se tratase. Tamén era costume cravalas nun pao afiado e facelas xirar, tal cual "Enrique y Ana" cós platillos chineses, ou tal cual xiraba Xil Rios na canción “Xirarei”.

Se as bostas falasen.....poderían contar tantas historias de amor e paixón, de xenreira, de amizade,......., podese dicir que arredor delas naceron e medraron as parroquias, vilas, e cidades do noso país. Coruñeses!, vigueses!, ferrolanos!, sí!, por moito que vos doa! nas vosas cidades tamén tiveron presencia destacada as bostas.

Chegados a este punto, e como recomendación principal, faise necesario que dende as administracións públicas se deseñe un plan especifico para a recuperación desta especie ameazada. Porque en Madrid e en San Caetano non teñen visión do problema e, có fin de que escoiten a nosa demanda, pido deixedes constancia no apartado de comments do voso parecer ao respecto. O voso comentario será remitido dende este blog, tal cual firma-protesta, ao Ministerio ou Conselleria competente na materia.

Próximamente neste blog: “Cambio nos hábitos alimenticios: Do Lisco ao Burguer King”